Verzamelwoede #1: de fotoboekenverzamelaar

door Anna van Suchtelen

··········
Waarom verzamelen mensen? Wat drijft hen? Is het een vorm van gekte? Anna van Suchtelen interviewt privéverzamelaars die zich hebben gestort op een klein deelgebied binnen het enorme terrein van de beeldende kunst, en zij gaat op zoek naar het verhaal achter hun verzamelwoede.
de fotoboekenverzamelaar
met laatste avondmaal van Marcos López

Dit moet ik ook hebben!

Frans Soeterbroek is genetisch besmet door zijn moeder. Zij was een rasverzamelaar. Zij struinde rommelmarkten af op zoek naar kanten kleedjes, kaartspelen, bandjes, lintjes en wat al niet meer. Als je verslingerd bent aan verzamelen doet het er niet meer toe wat je verzamelt. Het is een woede. Een verzamelwoede. Bij haar deed het er niet meer toe wat ze verzamelde. En ook voor hem geldt dat.
Waarom wil je boeken hebben? Het is een geweldig idee dat je collectie uitbreidt. Hij schrikt er soms zelf van. Het hebben is het belangrijkste. Soms koopt hij boeken dubbel, ook laat hij boeken soms tijden in het cellofaan zitten. Uitpakken is dan bijzaak.

een psychische afwijking

Twintig jaar geleden ontstond zijn eerste kast fotoboeken. Hé, dacht hij, er staan alleen fotoboeken in deze kast. Die kast stond toen nog in de zitkamer. Nu staan al zijn fotoboeken in een bibliotheek op een grote zolderkamer. In het dagelijks leven is hij socioloog en adviseur op het gebied van ruimtelijke ordening. De fotoboeken over ruimte staan op zijn werk. De rest staat hier. Het is een psychische afwijking. Er zijn periodes dat hij zich onder controle moet houden. Dan beperkt hij zijn reizen tot het jaarlijkse fotofestival in Arles. En doet hij een cursus fotoreflectie om weer met frisse blik naar zijn eigen collectie te kunnen kijken. Maar het loopt niet echt uit de hand. Hoe langer je verzamelt, des te sneller bereik je een verzadigingspunt. Je beseft ook beter na verloop van tijd wat bijzondere boeken zijn. Je hoeft dan minder aan te schaffen.

de kunst van het kijken

Binnen de fotoboeken heeft hij specialisaties. Hij wijst op zijn griezelkabinetje: een plank met foto’s van fysieke afwijkingen, ziektegeschiedenissen en mortuaria.En de plank vernacular photography: bestaande kiekjes die opnieuw worden gebruikt om er vervolgens mee aan de haal te gaan. Hij laat boeken zien van Eric Kessels en Rudy Kousbroek. Andere specialisaties zijn duo’s en tweelingen. Spanje. Afghanistan. Zo werkt het selectiemechanisme: hij koopt geen boeken meer over buitenlanden die niet hierover gaan. Hij heeft niet veel met natuurfotografie, wel met mensen, met sociale fotografie. Een plankje Europa en globalisering. Documentairefotografie. Stadsfotografie. Beroepsmatig houdt hij zich bezig met stad en ruimte. Ontwerpers en politici zijn altijd bezig met de stad van de toekomst, zij kijken niet naar wat er nu gebeurt in de stad. Fotografie draait nu juist om de kunst van het kijken, bijvoorbeeld in die stad. Wat dat kijken betreft haalt hij de kampioen in het kijken Hans Aarsman aan, die in zijn rubriek De Aarsman Collectie Volkskrant-lezers lesgeeft in observeren. Aarsman zegt dat mensen verleerd hebben echt te kijken.
de fotoboekenverzamelaar de fotoboekenverzamelaar
met boek van Rob Hornstra/Sochi-project met uitklapboek

napalmmeisje

Ook verzamelt hij bijzondere kunstfotografie waarin bijvoorbeeld gespeeld wordt met de geschiedenis van de schilderkunst, of waarin de werkelijkheid extreem wordt gemanipuleerd, waardoor er nieuwe beelden ontstaan. Hij is op zoek naar speelsheid in de fotografie. Hij legt verbanden: hij ziet een boek van Thomas Kellner en denkt aan de elpeehoes More Songs about Building and Food van de Talking Heads. De beste band ooit. Hij legt boek en elpee naast elkaar en laat meer voorbeelden zien.
In zijn blog over fotografie doet hij verslag van een tentoonstelling, een lezing of een boek. Hij was laatst bij een lezing van Martijn Kleppe, die promotieonderzoek deed naar icoonfotografie: Kleppe onderzocht welke journalistieke foto’s in Nederland het meest zijn gebruikt en stelde een top-10 samen. Wat icoonfotografie betreft zijn kritische commentaren op beroemde foto’s, bijvoorbeeld de foto van het napalmmeisje, interessant, en ook de rol van icoonfoto’s in de kunst. Het moet geen kitsch worden. Hans Aarsman bijvoorbeeld heeft een hekel aan Steve McCurry met zijn beroemde portretten: volgens Aarsman kitsch van arme mensen. Zijn belangstelling is gewekt wanneer het maatschappijkritische en het kunstzinnige samenkomen. Zo is hij crowdfunder van het Sochi-project van Rob Hornstra en krijgt hij elk jaar een boek van deze fotograaf: reportages uit de plaats Sochi in de Kaukasus. Hij laat Sochi Singers zien, een fotografisch verslag van het nachtclubleven aldaar.
de fotoboekenverzamelaar
met Vermeer-foto van Tom Hunter

brief van Vermeer

Hij heeft veel boeken met voorbeelden van de wisselwerking tussen schilderkunst en fotografie. Gerhard Richter is een mooi voorbeeld. En de Britse sociale fotograaf Tom Hunter, die probleemwijken fotografeert. Hij toont een foto waarop een meisje bij het raam een brief leest, met in een mandje op tafel een baby: qua lichtinval, kleurgebruik en setting precies een schilderij van Vermeer. De brief die zij leest is het bevel dat zij het huis uit moet. Simon Norfolk maakt foto’s in Afghanistan, en zijn herinnering aan het Engelse landschap in de schilderkunst is bepalend geweest hoe hij daar fotografeert: zijn foto’s lijken op negentiende-eeuwse schilderijen à la Turner. Norfolk probeert als kritisch fotograaf binnen te dringen in de wereld van atoombommen en nucleaire installaties. Zijn prachtige foto’s zijn net als bij Hunter een maatschappijkritisch statement: Norfolk zoekt de realiteit van dode soldaten.
 
Op een plank staat een boek opengeklapt op de bladzij van een lievelingsfoto: een laatste-avondmaal-enscenering van de Argentijnse fotograaf Marcos López. Dit is een groep vrienden die besloten voor de laatste maal vlees te eten: vanwege de politieke crisis in Argentinië kunnen ze geen vlees meer betalen. Ernaast staat een fotoboek met een ander laatste-avondmaal op de cover: de Soprano’s in een Leonardo da Vinci-setting.
En zo gaan de thema’s door: families, ouder worden, het ontdekken van patronen: hier toont hij het boek Exactitudes met series van subculturen: mensen die in dezelfde stijl gekleed gaan. Uit Arles nam hij een krankzinnig dik boek mee, van een vrouw die stambomen fotografeert: vaak sombere familiegeschiedenissen met tussendoor ineens een stamboom van een konijnenfamilie. Zo’n boek sleept hij in de trein heel Frankrijk door. Een verzamelcriterium is: Dit heb ik nog nooit gezien. Dan ziet hij zo’n boek en dan denkt hij: Wat een bizar project: yes, dit moet ik ook hebben!
de fotoboekenverzamelaar
2 keer laatste avondmaal: de Soprano’s naast Marcos López

duizend woorden

Een trend in de fotografie is het fotograferen van plekken waar iets gebeurd is. Het zoeken van sporen. Dat is zijn laatste fascinatie. Het boek Afterwards bestaat uit foto’s van gevels van huizen waarachter werksters uit de Filippijnen als slaven werden gebruikt. Fotograaf Gertjan Kocken fotografeert rampenplekken. Een neutrale foto van de zee blijkt de plek te zijn waar de Herald of Free Enterprise verging. Een boek met interieurs: hier werden vereenzaamde mensen dood gevonden. Bijzondere natuurfoto’s van Wout Berger zijn giflandschappen. Je ziet niet wat je ziet.
Om met icoonfotografie-promovendus Martijn Kleppe te spreken: hij draait het cliché van ‘een foto zegt meer dan duizend woorden’ om: Ik heb duizend woorden nodig om te vertellen wat er op een foto aan de hand is.
 
En ja, dat verzamelen. Je moet bezeten zijn. Die bezetenheid bestaat uit twee kanten. Aan de ene kant is er de passie: op sommige boeken kun je verliefd worden. De andere kant is niets anders dan domme verzameldrift.

Reactie toevoegen

* verplichte velden.
U mag nog 255 karakters intypen

Deel dit artikel

  • Facebook
FS met alle boeken over Henny
elpeehoes Talking Heads naast boek van Thomas Kellner